Er zijn veel verschillende stijlen om een overlijden en afscheid vorm te geven. Er zijn mensen die hun afscheid graag feestelijk gevierd zien worden. Anderen willen een meer ingetogen afscheid, waarbij rouw en verdriet niet geschuwd hoeven te worden.

Op t.v. zijn er de laatste jaren steeds vaker programma’s te zien die mensen in de laatste periode van hun leven volgen, tot aan hun overlijden. De mensen die meewerken aan dit soort programma’s zijn in ieder geval bewust bezig met hun leven en de eindigheid daarvan. Ze weten dat ze niet lang meer zullen blijven en sommigen kiezen er bewust voor om hun leven nog te vieren. Zo zag ik ooit een uitzending over een jonge man, een veertiger. Hij had ALS en was zo hard achteruit gegaan dat hij koos voor euthanasie. Ondanks het feit dat hij nog maar weinig energie had, koos hij ervoor om nog één groot feest te houden en samen met familie en vrienden zijn leven te vieren. Een feest met een behoorlijke lading; iedereen wist dat het de laatste keer was en dat was heel emotioneel. Tegelijk was het ook een prachtige manier om juist nog één laatste keer samen te zijn met alle mensen die belangrijk voor hem waren in zijn leven. En ook om heel bewust afscheid te nemen. Een paar dagen later kreeg deze man euthanasie. Blij dat hij het feest nog mee had mogen maken en bewust afscheid had genomen van de belangrijkste mensen in zijn leven. Zijn echtgenote bleef achter met 2 kinderen. Hoewel het een zware periode was geweest en het rouwen na het overlijden een andere vorm kreeg, was ook zij heel blij dat ze dat feest nog hadden gevierd.

Op internet zag ik een tijdje geleden filmpjes van een muziekgroep die de kist van een overledene op de schouders draagt, terwijl er gedanst en gezongen wordt. Familie en vrienden vormen een erehaag en zingen en dansen mee. Hoewel dit ritueel in onze Nederlandse cultuur niet gebruikelijk is, vond dit wel in Nederland plaats. Toen mijn zus mij hierover vertelde en de filmpjes liet zien moest ik er wel even aan wennen; het zag er toch wel vreemd uit. En stel je voor dat die kist zou vallen! Maar toen ik er wat langer naar keek had het ook wel wat. Ik hou van muziek en het was prachtig om te zien hoe de overledene vol liefde werd gedragen en geëerd, tot aan de laatste rustplaats.

Dan zijn er mensen die liever kiezen voor een plechtige mis in de kerk, met klassieke muziek. Een dienst waarbij het leven van de overledene plechtig wordt herdacht, in donkere kleding, serieus en waardig. Er wordt verteld over de leven van de overleden dierbare en er is veel ruimte om rouw en verdriet de ruimte te geven. De meesten van ons zijn wel eens bij een kerkelijke uitvaart geweest en kunnen zich hier een beeld bij vormen.

Dit zijn nog maar 3 voorbeelden en zo zijn er nog vele variaties denkbaar. Nu sprak ik gisteren met een mevrouw die vertelde over haar ervaring ná de uitvaartmis van haar moeder. In ons Limburg is het een goed gebruik dat na de mis een koffietafel wordt gehouden. Genodigden komen dan samen om na te praten, terwijl er koffie, vlaai en broodjes gegeten worden. Ik vind dit zelf altijd een fijne manier om samen te zijn. Het helpt mij om niet te verzanden in verdriet, maar om ook fijne herinneringen op te halen en uit de ‘zwaarte’ van een afscheid te stappen. Deze mevrouw vertelde dat ze juist deze koffietafel het meest afschuwelijke vond van de hele uitvaart. Voor haar was het net alsof iedereen deed alsof er niks gebeurd was. Alsof haar moeder niet zojuist was begraven en iedereen weer gezellig verder ging met leven. De hele koffietafel was voor haar verschrikkelijk, omdat zij juist behoefte had om aandacht en ruimte te geven aan het verdriet en het zware gevoel. Dat had ik nog nooit eerder gehoord en was voor mij een hele eye-opener. Goed om me ervan bewust te worden dat dus niet iedereen zo’n koffietafel kan waarderen…

Toen ik vandaag de vraag van de week ging kiezen, kwam dit kaartje naar voren. Ik vroeg me af hoe ik het zelf zou willen. Hier aan tafel is het onderwerp dood en alles wat daarbij hoort doodgewoon bespreekbaar. We hebben het er dan ook wel eens met de kinderen over; begraven of cremeren, wat wil je voor bloemen, etc. Omdat ik een absolute fan ben van kerst weten de kinderen dan ook al dat ik, hoe dan ook, kerstballen in mijn grafstuk wil. Zelfs als het bloedheet is en de spreekwoordelijke mussen van het dak vallen. Ik wil kerstballen! Maar wat wil ik nog meer? Een kerkelijke dienst hoeft voor mij niet zo, er mag van mij ook best gelachen worden. Graag zelfs! Een feestje vieren zoals de man met ALS, ik weet niet of ik dat zou willen. Volgens mij zou ik dat pas kunnen zeggen op het moment dat het zover is en ik die keuze nog kan maken. Maar samenzijn met mijn familie en beste vrienden, dat dan weer wel! Wat ik wel heel belangrijk vind is dat mijn kinderen, familie en vrienden, het afscheid op een manier kunnen doen die hun helpt om verder te kunnen met hun leven. In mijn ervaring tot nu toe hoort daar lachen én huilen bij. Je huilt omdat je afscheid moet nemen van iemand waar je veel van houdt en omdat je hem of haar graag langer bij je had gehouden. Je lacht om de mooie, fijne, warme, grappige en soms zelfs hilarische herinneringen.

Hoe zien jullie dit? Heb jij al eens nagedacht over deze vraag? Stel dat jij nog maar een paar dagen te leven had, hoe zou jij dan willen dat je leven herinnerd wordt? Feestelijk of in verdriet?